Thời tiết chuyển sang mùa đông, nhiệt độ giảm sâu kèm theo không khí hanh khô và mức độ ô nhiễm ngày càng gia tăng đang khiến các vấn đề về đường hô hấp, đặc biệt là viêm xoang và nghẹt mũi, trở nên phổ biến hơn. Với nhiều người, cảm giác nặng đầu, căng tức vùng trán, tắc mũi hay đau quanh hốc mắt không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ và chất lượng sinh hoạt hằng ngày.
Trong bối cảnh đó, bên cạnh các phương pháp điều trị y khoa, không ít người tìm đến những cách hỗ trợ đơn giản có thể thực hiện tại nhà để giảm bớt cảm giác khó chịu tạm thời. Bấm huyệt là một trong những phương pháp như vậy.
Cần lưu ý rằng, bằng chứng khoa học về hiệu quả của bấm huyệt đối với bệnh xoang hiện vẫn còn hạn chế và phương pháp này không thể thay thế điều trị y tế. Tuy nhiên, bấm huyệt nhìn chung an toàn khi thực hiện đúng cách.
Dưới đây là một số huyệt bấm thường được nhắc đến trong y học cổ truyền, có thể tham khảo để hỗ trợ giảm nghẹt mũi và áp lực xoang.
1. Giữa hai chân mày
- Tên huyệt: Ấn đường.
- Vị trí: Điểm chính giữa hai chân mày, ngay phía trên sống mũi.
- Công dụng theo y học cổ truyền: Giảm áp lực xoang, giảm lo âu và cải thiện giấc ngủ.
Ấn nhẹ vào điểm giữa hai chân mày này có thể giúp giảm áp lực xoang và đau đầu vùng trán.
Đây là huyệt thường được sử dụng trong y học cổ truyền. Dù các nghiên cứu khoa học về hiệu quả giảm triệu chứng xoang còn hạn chế, một số nghiên cứu nhỏ cho thấy huyệt này có thể giúp giảm căng thẳng và cải thiện giấc ngủ, từ đó giúp các triệu chứng xoang trở nên dễ chịu hơn.
2. Sống mũi
- Tên huyệt: Huyệt Toản Trúc.
- Vị trí: Chỗ lõm nhỏ nơi sống mũi tiếp giáp với khóe trong của chân mày.
- Công dụng theo y học cổ truyền: Giảm nghẹt xoang, đau đầu và mỏi mắt.
Ấn nhẹ vào vùng gần sống mũi, nơi giao với chân mày, có thể giúp làm thông xoang bị tắc và giảm áp lực quanh mắt cũng như vùng trán.
Huyệt Toản Trúc thường được dùng để hỗ trợ dẫn lưu xoang và giảm nghẹt mũi. Dù chưa có nhiều bằng chứng khoa học, nhiều người cho biết họ cảm thấy dễ chịu hơn tức thì, giảm căng tức vùng mặt khi bấm huyệt này.
3. Gò má
- Tên huyệt: Huyệt Tị Thông.
- Vị trí: Điểm cao nhất của rãnh mũi – má, gần cánh mũi, nơi mũi cong ra phía má.
- Công dụng theo y học cổ truyền: Mở thông đường mũi, giảm triệu chứng dị ứng theo mùa.
Ấn nhẹ vào huyệt Tị Thông có thể giúp giảm nghẹt mũi và thúc đẩy dẫn lưu xoang, đặc biệt khi bạn đang bị tắc mũi. Đây là huyệt được sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền do liên quan trực tiếp đến khoang mũi.
Huyệt Tị Thông thường xuất hiện trong các phác đồ châm cứu điều trị viêm xoang và viêm mũi, và một số nghiên cứu nhỏ cho thấy huyệt này có thể cải thiện luồng không khí và giảm tắc nghẽn mũi.
4. Thái dương
- Tên huyệt: Huyệt Thái Dương.
- Vị trí: Chỗ lõm mềm giữa đuôi chân mày và đường chân tóc, ở hai bên thái dương.
- Công dụng theo y học cổ truyền: Giảm đau đầu, mỏi mắt, căng cơ mặt và đôi khi giúp giảm khó chịu do xoang.
Xoa bóp nhẹ theo vòng tròn ở vùng thái dương có thể giúp giảm căng tức đầu – triệu chứng thường đi kèm với áp lực xoang.
Dù huyệt Thái Dương không trực tiếp liên quan đến việc dẫn lưu xoang, nó thường được dùng để giảm các triệu chứng liên quan như đau đầu và áp lực quanh mắt. Nhiều người cảm thấy thư giãn và dễ chịu hơn khi sử dụng huyệt này để giảm đau do xoang.
5. Đáy hộp sọ
- Tên huyệt: Huyệt Phong Trì.
- Vị trí: Hai điểm lõm nằm hai bên cột sống, ở đáy hộp sọ, ngay dưới xương chẩm.
- Công dụng theo y học cổ truyền: Giảm đau nửa đầu và đôi khi giúp giảm đau do xoang.
Ấn đều và giữ lực ổn định vào vùng đáy hộp sọ có thể giúp giảm căng cơ và làm dịu cơn đau đầu, bao gồm cả những cơn đau liên quan đến xoang.
Huyệt Phong trì là một huyệt nổi tiếng trong y học cổ truyền để điều trị đau nửa đầu, đồng thời có thể mang lại tác dụng gián tiếp trong việc giảm đau do áp lực xoang. Một số nghiên cứu cho thấy huyệt này giúp giảm đau đầu do căng thẳng, vốn thường xuất hiện cùng lúc với tình trạng viêm hoặc tắc xoang.
6. Vùng quanh tai
- Tên huyệt: Huyệt Thính Hội.
- Vị trí: Ngay phía trước tai, tại chỗ lõm nơi hàm trên tiếp giáp với hộp sọ.
- Công dụng theo y học cổ truyền: Giảm đau tai, ù tai và cảm giác áp lực do nghẹt.
Ấn nhẹ vào huyệt Thính Hội, nằm ngay trước ống tai, có thể giúp giảm cảm giác đầy tai hoặc áp lực quanh tai – triệu chứng thường gặp khi xoang bị nghẹt.
Huyệt này từ lâu đã được sử dụng trong y học cổ truyền để xử lý các vấn đề liên quan đến tai và cải thiện lưu thông khí huyết ở vùng xung quanh. Huyệt Thính Hội thường được đưa vào các liệu pháp nhằm giảm căng thẳng và hỗ trợ dẫn lưu vùng đầu – cổ.
7. Dưới cánh mũi
- Tên huyệt: Nghinh Hương và Nhân Trung.
- Vị trí: Nghinh hương nằm ở hai bên mũi, ngang với đáy cánh mũi, thẳng hàng với tâm con ngươi; Nhân Trung nằm ở rãnh giữa môi trên và chân mũi.
- Công dụng theo y học cổ truyền: Nghinh hương giúp thông mũi và giảm nghẹt xoang; Nhân Trung được cho là hỗ trợ giảm tắc mũi, ngoài ra còn dùng trong trường hợp ngất xỉu.
Ấn nhẹ vào hai bên cánh mũi (huyệt Nghinh Hương) có thể giúp kích thích dẫn lưu xoang và giảm viêm, đặc biệt là vùng xoang hàm.
Huyệt Nhân trung nằm ngay trên môi trên, cũng thường được dùng trong y học cổ truyền để giảm nghẹt mũi và đôi khi giúp cầm máu mũi.
Dù các huyệt này được sử dụng rộng rãi trong bấm huyệt, bằng chứng khoa học mạnh mẽ xác nhận khả năng làm thông xoang vẫn còn hạn chế.
8. Bàn tay
- Tên huyệt: Hợp Cốc.
- Vị trí: Khe giữa ngón cái và ngón trỏ.
- Công dụng theo y học cổ truyền: Giảm đau đầu, nghẹt xoang, đau mặt và căng thẳng.
Ấn vào huyệt Hợp Cốc – nằm ở kẽ giữa ngón cái và ngón trỏ – là một trong những kỹ thuật bấm huyệt phổ biến nhất.
Trong y học cổ truyền, huyệt này được cho là giúp giảm đau xoang, áp lực vùng mặt và đau đầu. Một số nghiên cứu cho thấy huyệt này có thể giảm đau và căng cơ nói chung, từ đó giúp cơ thể dễ chịu hơn khi bị nghẹt mũi.
Cách sử dụng các huyệt xoang đúng cách
Trước khi bắt đầu, hãy chắc chắn bạn xác định đúng vị trí các huyệt. Nếu chưa quen, bạn có thể tham khảo các hình minh họa hoặc video hướng dẫn.
Để bấm huyệt an toàn và hiệu quả, hãy:
- Rửa tay sạch
- Chọn không gian yên tĩnh, ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái
- Dùng đầu ngón tay, ngón cái, hoặc dụng cụ mềm (ví dụ: đầu tẩy bút chì)
- Ấn và xoay tròn nhẹ mỗi huyệt trong khoảng 3 phút
- Lực ấn vừa phải: đủ để cảm thấy ấm, tê nhẹ hoặc hơi nhức, không gây đau
- Tránh dừng giữa chừng khi đang kích thích một huyệt
- Thực hiện mỗi ngày một lần trong 6 tuần. Nên chọn cùng một thời điểm mỗi ngày để tạo thói quen
Nhiều người cảm thấy dễ chịu ngay trong hoặc sau khi bấm huyệt. Về lâu dài, bạn có thể nhận thấy ít đau đầu hơn, ngủ ngon hơn hoặc giảm áp lực xoang. Nếu triệu chứng quay lại, bạn có thể bắt đầu lại chu trình bấm huyệt hằng ngày hoặc thực hiện khi cần.
Mỗi cơ thể sẽ có phản ứng khác nhau, vì vậy hãy lắng nghe cơ thể bạn để biết điều gì phù hợp nhất.
Bấm huyệt có thực sự hiệu quả không?
Các nghiên cứu khoa học về bấm huyệt trong việc giảm triệu chứng xoang hiện vẫn còn hạn chế. Phần lớn các nghiên cứu tập trung vào châm cứu, chứ không phải bấm huyệt bằng tay.
Một số nghiên cứu quy mô nhỏ cho thấy liệu pháp tác động lên huyệt đạo có thể giảm đau liên quan đến xoang hoặc cải thiện cảm nhận tổng thể của người bệnh, nhưng bằng chứng hiện tại vẫn chưa đủ mạnh.
Nhìn chung, bấm huyệt không thể thay thế điều trị y tế, nhất là khi bạn bị viêm xoang hoặc có triệu chứng kéo dài. Tuy nhiên, đây có thể là phương pháp đáng thử nếu bạn đang tìm kiếm một phương pháp tự nhiên, ít rủi ro để giảm áp lực và nghẹt mũi. Dù vậy, đừng bỏ qua việc đi khám bác sĩ nếu các triệu chứng không thuyên giảm.
Khi nào nên đi khám bác sĩ?
Bấm huyệt thường không được khuyến nghị cho những người:
- Đang mang thai
- Dễ bị bầm tím
- Có bệnh nền gây chóng mặt
- Mắc rối loạn đông máu
- Đang sử dụng thuốc làm loãng máu
Ngừng bấm huyệt và đi khám ngay nếu bạn:
- Cảm thấy chóng mặt, buồn nôn hoặc choáng váng trong hoặc sau khi bấm huyệt
- Bị đau hoặc áp lực xoang tăng lên
- Có sưng, sốt hoặc đau xoang dữ dội, dấu hiệu có thể cho thấy nhiễm trùng
- Xuất hiện thay đổi thị lực, đau đầu dữ dội hoặc tê mặt
Bấm huyệt là một phương pháp chăm sóc bản thân hữu ích đối với các triệu chứng nhẹ, nhưng không thay thế được chăm sóc y tế chuyên môn. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài, nặng hơn hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, bạn nên đến gặp bác sĩ hoặc chuyên gia y tế để được đánh giá và điều trị phù hợp.
